Wyszukaj w katalogu
Polecane firmy
Poleć nas innym
Poradnik

Żarska porcelana


Wyroby porcelanowe od wieków fascynowały Europejczyków. Sprowadzana z odległych Chin, zatem niezwykle kosztowna, była przedmiotem pożądania oraz dociekań eksperymentatorów starających się zgłębić sekrety jej produkcji. Czasem te próby kończyły się sukcesem, i tak ok. 1560 r. powstała we Florencji tzw. porcelana medycejska, która przydawała blasku dworowi Medyceuszy. Źródła potwierdzają, że w 1613 r. w Pallazzo Pitti we Florencji obdarowano gości medycejskimi herbami, malowanymi na porcelanie. Około roku 1670 we Francji odkryto sposób produkcji porcelany frytowej. Zachowało się niewiele przedmiotów potwierdzających to osiągnięcie. Jednym z nich jest małe naczynie do musztardy z wymalowanym herbem Asselina de Villeguier, rajcy z Rouen. Sposób wytwarzania porcelany twardej, czyli kaolinowej odkrył Jan Fryderyk Boettger w 1709 roku. Wcześniej zajmował się w Dreźnie alchemią, czyli próbami zamiany pospolitych metali w złoto. Zyskał dzięki temu tak duży rozgłos, że nawet elektor saski (a zarazem król Polski) August II Mocny uwierzył w jego umiejętność uzyskiwania złota i otoczył alchemika opieką. Złota, co prawda Boettgerowi nie udało się zrobić, za to ofiarował królowi porcelanę, której produkcja przyczyniła się do rozkwitu gospodarczego Saksonii. W 1710 r. Król przeniósł fabrykę fajansu z Drezna do Miśni, dając początek sławnej na cały świat miśnieńskiej fabryce porcelany. Zależnie od składu i techniki produkcji masy porcelanowej europejską porcelanę XVIII w. dzieli się na dwie odmiany. Do pierwszej zalicza się porcelanę twardą typu miśnieńskiego. Wyrabiały ją przede wszystkim manufaktury niemieckie (Berlin) i inne środkowoeuropejskie (Wiedeń, Ćmielów) a także rosyjskie (Petersburg) i włoskie. Drugą odmianę stanowi porcelana miękka typu francuskiego, którą wytwarzały manufaktury we Francji (Sevres), Włoszech (Wenecja) i Hiszpanii oraz kilka manufaktur angielskich. W Anglii wynaleziono też specjalny typ porcelany miękkiej z domieszką popiołu kostnego, stąd nazwa - porcelana kostna (bone china).

Ze względu na powstanie wielu manufaktur porcelany w całej Europie z czasem ich wyroby stały się coraz bardziej popularne. W XIX stuleciu powstają już nie tylko w manufakturach, lecz również w wielkich fabrykach. Jedną z nich była Fabryka Porcelany w Żarach powstała w okresie przyspieszonej industrializacji miasta po zjednoczeniu Niemiec. Założył ją w 1888 r. pochodzący ze Zgorzelca Gustaw Otremba. Rok później współwłaścicielem stał się Fritz Boehme, który w 1892 r. przejął ją w całości. Fabryka, której zabudowania znajdowały się wzdłuż Schmidtstraße (ul. Górnośląska), została rozbudowana oraz powstały nowe wzory wyrobów zdobionych kalkomanią.

                                      1r
                                    Dzbanek pochodzący ze wczesnego okresu funkcjonowania żarskiej fabryki.

W 1900 r. żarska wytwórnia weszła w skład powołanego przez Philippa Rosenthala Zjednoczenia Niemieckich Fabryk Porcelany. Jednak postępująca recesja całej branży ceramicznej, pogłębiona wybuchem I wojny światowej i utratą rynków zbytu w koloniach i Europie spowodowały zmianę właściciela. W 1918 r. fabrykę przejął koncern ceramiczny należący do rodziny Carstensów, w skład, którego wchodziły już wytwórnie porcelany w Blankheim i Reichenbach zatrudniające w sumie ponad trzy tysiące pracowników.

                                             2r
                                                        Ewolucja sygnatur żarskiej fabryki porcelany

Imperium Carstensów powstało za sprawą Krystiana Henryka Carstensa, który kupił w 1900 r. fabrykę ceramiczną w Magdeburgu, ale to dopiero jego synowie Ernest i Krystian przejmując po Wielkiej Wojnie wiele podupadłych zakładów stworzyli koncern ceramiczny. Po śmierci Krystiana w 1929 roku, koncern uległ podziałowi na: Christian Carstens Kommandit-Gesellschaft oraz Ernst Carstens Erben, którymi zarządzali synowie Krystiana. Żarska fabryka znalazła się w grupie Ernst Carstens Erben. W prawie sześćdziesięcioletnim okresie działalności fabryki porcelany w Żarach można wyróżnić dwa etapy jej rozwoju. W pierwszym, trwającym do 1918 r. wyroby sprawiają wrażenie grubych i ciężkich, formalnie i stylistycznie nawiązując do produktów śląskich. Natomiast okres Carstensa cechuje oryginalność linii, nowoczesne ornamenty i świeża kolorystyka, podkreślona ręcznymi złoceniami.

                                           3r

                                           4r
                                           5r
                                                      
                                                        Przykłady bogato zdobionych zestawów śniadaniowych


                                           6r

Nowe trendy w latach trzydziestych sprawiły, że większym zainteresowaniem zaczęły cieszyć się wyroby o mniej fantazyjnej ornamentyce.

                                           7r

      Choć ornament tych śniadaniówek jest skromniejszy to projektanci stosowali awangardowe kształty uch filiżanek.

                        8r  9r
                                  W latach 30. XX w. wśród wyrobów żarskiej fabryki upowszechnił się styl Art Deco.
 

Lata trzydzieste XX w. to najpomyślniejszy okres rozwoju fabryki, osiągającej wówczas szczyt swych możliwości, produkującej także za eksport wysokiej klasy serwisy obiadowe, kawowe, wazony a także inne przedmioty jak mydelniczki, lampy czy świeczniki. Projektowane one były przez artystów corocznie prezentujących swe osiągnięcia na Targach Lipskich.

                                           10r

                              Na przykładzie tych pater widać, że stosowano zarówno odważną jak i stonowaną kolorystykę.

                                           11r
 
                                Z kolei na powyższym przykładzie cukiernic widać, że odważnie podchodzono do kształtów.

                                                                12r

                                  
Produkowano też skromne wyroby przeznaczone dla masowego i konserwatywnego odbiorcy.

                                                13r

                   W konserwatywne gusta dobrze trafiała też seria Portland, nawiązująca do klasycznego zdobnictwa chińskiego.

                                                14r

                                                  Największym sukcesem produkcyjnym okazały się naczynia z zestawu Mimose


                                                        15r

                                                                 Fabryka nie zapominała też o najmłodszym kręgu odbiorców

                                        16r

                                                                       Produkowano też naczynia z reklamową kalkomanią

                                                  17r
 
                                   Świecznik, wazon, lampa, mydelniczka i jajeczniki to wszystko wykonano z żarskiej porcelany.

W czasie II wojny światowej produkcję nadal kontynuowano, natomiast wciąż wysokiej jakości wyroby z tego okresu cechuje brak złoceń. Fabryka realizowała też duże zlecania dla armii, zaopatrując marynarzy Kriegsmarine w kubki.

                                          18r

                                                                                           Marynarski kubek z Żar

Ocenia się, że w całym okresie działalności Fabryki Porcelany w Żarach powstało około 18 tysięcy różnego typu wzorów wyrobów. Wytwórnia przestała istnieć po ciężkich walkach w lutym 1945 r., kiedy to przez ul. Górnośląską i tory kolejowe przebiegała główna linia walk. 13 marca 1946 r. sporządzono "Bilans otwarcia byłej Fabryki Porcelany C. i E. Carstens w Żórawiu" przez dyrektora handlowego Zjednoczenia Przemysłu Ceramiki Szlachetnej o/Śląskiego Ludwika Hryncewicza i głównego księgowego Państwowej Fabryki Porcelany C. Tielsch Mariana Montwiłła. Spis pozostałych maszyn i urządzeń dowodzi znacznego zdekompletowania wyposażenia fabryki, więc praca komisji ograniczyła się do wywiezienia przydatnych urządzeń dla innych fabryk.   Dziś wyroby żarskiej fabryki porcelany są poszukiwane wśród kolekcjonerów, lecz próżno szukać w mieście śladów chlubnej tradycji produkcji porcelany poza skromną ekspozycją w Gabinecie Historii Miasta przy ul. Ogrodowej.

Tekst i zdjęcia: Rafał Szymczak
Źródło: http://zary.info/art,zary,37.html


                      Dziekujemy Panu Rafałowi Szymczakowi za udostępnienie artykułu wraz ze zdjęciami.
                                                      Zespół PorcelanawPolsce.pl

lodz designtargi.krakowgastrohotelhorecakrakowantyczek.plantyczek.comsilesiainteriorrosenthalrzetelnihoreca2012wwdpmtsmtghoreca2013HOTEL - GASTRO MeetingGastroArenaeurogastrohomedays